تپه نوشیجان – ملایر – همدان – ایران

نوشیجان – همدان زادگاه مادها

استان همدان از جمله استان‌های کشورمان است که به جرات می‌توان گفت سر منشا تمدن ایرانیان از این مکان بود. شهر همدان یا هگمتانه که توسط مادها پایه گذای شده است مرکز این استان می‌باشد. این استان از سمت شمال به استان‌های زنجان و قزوین، از سمت جنوب به استان لرستان، از سمت شرق به استان مرکزی و از سمت غرب به استان‌های کردستان و کرمانشاه محدود شده است.

مردمان این ناحیه فارسی زبان‌اند که این افراد بیشتر ساکن شهر همدان و ملایر می‌باشند. البته لهجه‌های دیگری چون فارسی، ترکی،لری و… نیز در این مناطق یافت می‌شود. نکته‌ی قابل توجه درباره‌ی این استان وجود اقلیت‌های مذهبی مختلف همچون مسیحی، یهودی و زرتشتی در کنار یکدیگر می‌باشد.

تپه نوشیجان

نوشیجان را در کجا می توان یافت؟؟

این تپه در 60 کیلومتری جنوب همدان و 20 کیلومتری غرب ملایر واقع شده است. در این تپه آثاری کشف گردید که بنا به اعتقاد دیوید استروناخ متعلق به زمان مادها است. بقایای این آثار عبارتند از:1- بنای قدیمی جبهه غربی 2- تالار ستوندار آپادانا 3- تالار مرکزی یا معبد مرکزی 4- اتاق ها و انبارها 5- تونل 6- حصار دژ نوشیجان.

تپه نوشیجان

ساختمان قدیمی نوشیجان

بنای قدیمی جبهه غربی، تالار ستون دار است با دو بخش که ورودی آن‌ها از جبهه شرقی است. اتاق اصلی مستطیل شکل است و دسترسی آن از اتاق مجاور امکان پذیر است. مدخل این اتاق پس از تالار ستون دار توسط دیوار غربی تالار ستون دار مسدود شده است. بقایای آتشدانی در ضلع جنوبی اتاق مستطیل شکل نشانگر مراسم نیایش آتش است. تا این تاریخ می‌توان پذیرفت که اولین مراسم نیایش آتش در فضای بسته در تپه نوشیجان انجام می‌گرفته است. تاقچه‌ها و سکوها در این اتاق‌ها قابل ملاحظه هستند.

تپه نوشیجان

معماری تالار ستون دار نوشیجان

تالار ستون دار (آپادانا) بر روی صفه‌ای از خشت ایجاد گردیده و شالوده آن بر پایه شفته ریزی با ملات گل، کف سازی شده است. ابعاد تالار 20*10 متر است و سه ردیف 4 تایی ستون چوبی بار سقف را تحمل می‌کردند. اثری از ستون‌ها باقی نمانده، به نظر کاوشگر، احتمالا اطراف تمام ستون‌ها را با خشت خام و با ملات اندود کرده بوده‌اند. هر یک از پای ستون‌ها از 6 عدد خشت خام که به صورت مضاعف چیده شده به وجود آمده که ارتفاع آن حدود 105 سانتی متر بوده است. در ضلع جنوبی داخل تالار بقایای یک سکوی نشیمن به چشم می‌خورد. این نوع تالار ستون دار بعدها در معماری هخامنشی به عنوان اصلی ترین نقشه مشخصه معماری کاخ‌ها مورد استفاده قرار گرفته است.

تپه نوشیجان

معبد تپه نوشیجان

معبد اصلی به شکل چلیپاست و مصالح مورد استفاده در آن مشابه سایر ساختمان‌های مورد اشاره است. این بنا مهم ترین ساختمان دژ نوشیجان است. معبد از دو اتاق مقابل و در ارتباط با یکدیگر ساخته شده است. در گوشه شمالی سرسرا و در داخل بنای اصلی پایه آتشدان و محراب معبد قرار دارد. در داخل معبد در سطوح دیوارها پنجره نماهایی دیده می‌شوند که اصطلاحا به آنان پنجره‌های کور گفته می‌شد و شباهت زیادی با پنجره‌های کور کعبه زرتشت در نقش رستم دوره هخامنشی دارند.

معرفی فضاهای ارتباطی نوشیجان

اتاق و انبارها که در ضلع شرقی تپه نوشیجان قرار گرفته، دارای چهار اتاق طویل و دو اتاق در مدخل ورودی است و به نوعی همه اتاق‌ها از نظر عملکرد به هم وابسته هستند.

در بخش شمالی مجموعه تالار ستون دار و در امتداد شرق و غرب حفره‌ای سردابی شکل کنده شده که در عمق سه متری به صخره منتهی می‌شود. ارتفاع این حفره یا تونل پله دار، 170 سانتی متر و در پهنا 180 سانتی متر است، این تونل از سطح طبیعی تپه به طرف غرب به صورت شیب دار و در طول 20 متر حفر شده است. احتمالا احداث آن مربوط به آخرین دوره سکونت در دژ مادی نوشیجان است و ایجاد آن بیشتر جنبه امنیتی داشته است.

تپه نوشیجان

دلایل اهمیت تپه نوشیجان

آثار معماری تپه نوشیجان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به کارگیری مصالح بوم آور، استفاده از قوس‌های بیضی در بخش‌های مختلف بنا، ایجاد یک مجموعه منسجم و زیبا که بعد‌ها به ویژه در معماری زمان هخامنشیان، تاثیر قابل ملاحظه‌ای را گذاشت.

تپه نوشیجان

اشتراک این مطلب