خورهه که در برهه زمانی طولانی، مکانی مقدس برای پرستش آفریدگار بوده، یک بنای باستانی است، مانند بسیاری از بناهایی که از تاریخ پر فراز و نشیب ایران به جا مانده اند. خورهه، در اوستا به معنی محل بر آمدن خورشید می باشد.

مکان باستانی خورهه که از آن به عنوان آتشکده یا معبد خورهه نیز یاد می شود، در شمال شرقی شهرستان محلات در روستای خورهه واقع شده است.

این مکان در 15 دی ماه 1310، با شماره ثبت 131 در لیست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

معبد خورهه

منطقه جغرافیایی:

این بنای تاریخی از شمال به رشته کوه های هفتاد قله و از جنوب به رشته کوه های یخچال منتهی می شود. روستای خورهه در دره ای با عرض کم قرار گرفته و توسط کوه های هفتاد قله پناه داده شده است.

طبیعت روستا:

با این که محدوده روستای خورهه کویری است، اما آب رودخانه ای که از کوه های طالقان سرچشمه می گیرد و از روستا و محوطه تاریخی خورهه می گذرد، منظره زیبایی در این محدوده کویری ایجاد می کند.

تاریخچه:

تاریخ بنای خورهه مربوط به زمان پیش از میلاد تا اواخر دوره اشکانیان است. باتوجه به آتشکده ای که در این بنا وجود دارد، به نظر میرسد در دوره ای از تاریخ به عنوان عبادتگاه و در دوره ای به عنوان مکان ییلاقی مورد استفاده بوده و در دوره اسلامی گورستان بوده است.

آثار باقی مانده از معبد خورهه مربوط به دوره سلوکیان است، ستون های باریک با ارتفاع 6 متر با سر ستون های یونانی و سنگی مربوط به دوره سلوکی – اشکانی می باشد. مورخان از این بنا به عنوان معبد آتشکده، کاخ و مکان برگزاری جشنها و مراسم ملی مذهبی، عمارت، منزل و قبرستان یاد کرده اند.

معبد خورهه

معماری:

هر ستون این بنا از 6 قطعه روی هم قرار گرفته تشکیل شده هر یک از این قطعه ها یک حفره مکعبی شکل در مرکز خود دارد که این حفره برای قرار دادن چوب داخل آنها و نگه داشتن این قطعه ها روی هم و جلوگیری از لغزش و جا بجایی آنهاست. به علاوه سرستون ها به سبک ایونیک است که از هنر یونانیان قدیم بوده و در هر طرف دو مخروط ناقص دارد.

این بنا مساحتی بالغ بر 3550 متر مربع دارد و از 3 بخش ایوان اصلی، مجموعه بخش شمالی و مجموعه بخش غربی تشکیل شده است. بخش غربی بنای معبد خورهه شامل تعدادی اتاق، راهرو و پله هایی است که به یکدیگر ارتباط دارند پله های ضلع غربی که ستون دارد به پشت بام متصل است. ایوان اصلی شامل 12 ستون در 2 طرف، هر طرف 6 ستون است و باتوجه حجم سقف ایوانها، ارتفاع اولیه 9 متر تخمین زده می شود، ولی در حال حاضر، از  12 ستون تنها 2 ستون باقی مانده است.

معبد خورهه

جذابیت ها:

خورهه که در گذشته عبادتگاه بوده و در گذر زمان تخریب شده و مجددا” بازسازی شده است، با اینکه قسمت اعظمی از این اثر تاریخی تخریب شده است، اما برای تاریخ شناسان دنیا جذابیتی خاص دارد. به علاوه طی اکتشافات صورت گرفته در این بنای تاریخی، باقی مانده اشیای سفالی مربوط به دوره اشکانیان و ساسانیان که پیله سوز سفالی، کوزه دسته دار، قطعه سنگ های تزئینی و همچنین 7 اسکلت انسان میباشد، به دست آمده است.

رونق گردشگری خورهه:

معبد خورهه، جزو اولین بناهای تاریخی استان در سال 1310 به ثبت رسیده و شهرت جهانی دارد و توریست های زیادی از این بنا بازدید می کنند. حتی گردشگران، کتاب هایی چاپ شده از این بنا به زبان کشور خودشان به همراه دارند در حالی که برای رونق گردشگری این منطقه تاریخی تبلیغات مطلوبی صورت نگرفته و بسیاری از مردم منطقه با این مکان آشنایی ندارند.

مرمت :

طی کاوش های انجام شده روی بنای تاریخی معبد خورهه، اتاقکی که در آن اجاقی دارد یافت و مرمت شده است. همچنین در محوطه بنا، ظروف سفالی نیز یافت شده است. باتوجه به اینکه ستون های بنا از سنگ تراورتن است باید برای محافظت از آنها کار کارشناسی صورت بگیرد و از رسیدن آب باران اسیدی به این آثار ممانعت شود تا بیماری به آن ها نفوذ نکرده و از بین نروند .

از نظر زیبا سازی این محوطه تاریخی، باید اینگونه عنوان کرد که اگر معبد خورهه در هر کشور اروپایی قرار داشت، از آن درآمد زایی بسیار مطلوبی داشتند. با توافق انجام شده بین سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و فرمانداری و بخشداری منطقه، تصمیم بر این شد که دانشگاه باستان شناسی در این محوطه تاریخی احداث شود و مراحل کار درحد وزارتخانه در دست بررسی می باشد.

امکانات رفاهی:

بدلیل اینکه این محوطه به چشمه آبگرم نزدیک است، از نظر امکانات رفاهی شرایط مطلوبی ندارد. درحالی که خود چشمه آبگرم محلات هم از امکانات رفاهی مطلوب بی بهره است. در حال حاضر امکانات رفاهی را در محوطه و این مکان تاریخی نمی توان ایجاد کرد، چون این امکانات نیاز به رسیدگی دارند و چنانچه به آن رسیدگی نشود، از بین خواهد رفت و این کار، باعث هدر رفتن سرمایه ملی است.

داستان های محلی :

براساس داستان های محلی، هنگامی که اسکندر به خورهه حمله می کند، تمام گنج های این محل و تصویر یک بانو را در دل کوه پنهان می کند، ولی این گنجها تا کنون پیدا نشده اند.

اشتراک این مطلب