مقاصد گردشگری

تعریف گردشگر (Tourism)

پیش از آنکه به انواع گردشگری بپردازیم، ابتدا میبایست بدانیم که گردشگر یا توریسم (Tourism) به چه کسانی میگویند ؟

گردشگر به شخصی اطلاق میگردد که بمدت زمان 24 ساعت تا یکسال،  به قصد تغییر، ( استراحت، تفریح، درمان و … ) از محل دائمی زندگی خود خارج شده و دوباره به همان محل باز میگردد.

واژه توریسم از کلمه تور (tour) به معنای گشتن اخذ شده که ریشه در لغت لاتین turns به معنای دور زدن، رفت و برگشت بین مبدأ و مقصد و چرخش دارد که از طریق زبانهای فرانسه و انگلیسی به فارسی راه یافته‌ و معادل فارسی آن گردشگری است.

گردشگر

هنگامی که  گردشگران به کشوری وارد می‌شوند، الزاماً میبایست هزینه‌هایی را در آن کشور بپردازند، مانند هزینه خوراک و محل اقامت، هتل، مهمانخانه، هزینه تفریحات، هزینه‌ حمل و نقل، هزینه گشتها، تورها، همچنین پولی که بابت خرید سوغاتی و کالای بومی کشور میزبان می‌پردازند و هزینه ورود به موزه یا مکان دیدنی، این هزینه‌ها از طریق ارزی که گردشگران وارد کشور میزبان می‌کنند، باعث رونق اقتصادی کشور میزبان می‌شود. بر همین اساس نیز به گردشگران، صادرات نامرئی هم می‌گویند.

افراد ثروتمند معمولاً به اقصی نقاط جهان سفر می‌کنند تا شاهکارهای هنری را ببینند، زبان‌های جدید بیاموزند، با فرهنگ‌های جدید آشنا شوند یا با غذاهای دیگر کشورها آشنا شوند. با توسعه فعالیت‌های گردشگری، زمینه برای ایجاد اشتغال فراهم می‌شود و این امر برای کشورهایی که با جمعیت جوان و متقاضی روبه رو هستند بسیار مفید میباشد. از هر ده نفر گردشگر که وارد کشور میزبان می‌شود یک فرصت شغلی ایجاد می‌گردد.

در جوامع امروزی، سفر، جزء لاینفک زندگی افراد به حساب می آید و افراد مختلف، بمنظور برطرف نمودن بخش عمده ای از نیازهای خود، همواره نیازمند سفر میباشند. بر همین اساس ، گردشگری بر حسب نیاز و یا میل به سفر، به انواع مختلفی تقسیم بندی میگردد که در ادامه مطلب به آن پرادخته و انواع گردشگری را بطور مختصر بیان مینماییم.

انواع گردشگری

1- گردشگری تفریحی :

سفر تفریحی از ابداعات انگلستان بوده و ریشه در عوامل جامعه شناختی داشت. بریتانیا نخستین کشور اروپایی بود که انقلاب صنعتی را آغاز نمود و جامعه صنعتی،  نخستین جامعه‌ای بود که فرصت تفریح را برای تعداد روزافزونی از مردم فراهم می آورد.

گردشگری تفریحی

2- گردشگری تاریخی :

اینگونه از گردشگری که گردشگری میراث نیز نامیده می‌شود و به بازدید از موزه‌ها، مکان‌ها و ابنیه تاریخی می‌پردازد، امروزه بخش عمده ای از گردشگری را به خود اختصاص داده است. ایران به دلیل دارا بودن هزاران ابنیه با ارزش تاریخی (یک‌ میلیون و دویست) در این زمینه می‌تواند بسیار موفق باشد. گردشگری تاریخی، نوعی از گردشگری است که برای شناخت تمدن، فرهنگ، آداب‌ و رسوم و سنتهای یک گروه، جامعه، شهر یا یک کشور از طریق بازدید آثار باستانی و معماری دوره‌های مختلف تاریخی و موزه‌ها انجام میگردد. امروزه، آثار باستانی و تاریخی از عوامل مهم در جذب گردشگر است. چرا که آثار باستانی و کهن هر جامعه‌ای، معرف فرهنگ خاص همان کشور و دارای ویژگی‌ها و ارزش‌های درخور توجه همان مملکت و مرز و بوم است. این آثار دارای ارزش‌های معنوی بسیار زیاد برای آن قوم، و جاذبه‌ای برای اقوام و ملتهای دیگر میباشد و در نتیجه باعث جذب گردشگر برای بازدید از این اماکن میباشد.

جاذبه-تاریخی

3- گردشگری فرهنگی :

در این نوع گردشگری، سفر بمنظور  آشنایی با فرهنگ، آداب و رسوم ، نحوه زندگی، رسم و رسومات، نحوه پوشش و لباس محلی، رقص محلی و صنایع دستی، قبایل، اقوام ، ملیتها و جوامع مختلف انجام گرفته و شامل بازدید و شرکت در مراسم سنتی و آئینی آنها مانند جشنواره های مختلف که به مناسبتهای گوناگون، بصورت فصلی و یا سالانه انجام میپذیرد نیز میگردد.

فرهنگ و سنت بلژیک

4- گردشگری هنری :

این نوع گردشگری، جهت بازدید از آثار هنری، و یا مراسم هنری، شرکت در فستیوالها،  جشنواره های هنری و یا کنسرت و ارکسترهای  مختلف میباشد که بصورت دوره ای، فصلی و یا عموما سالانه در کشورهای مختلف برگزار میگردد و گردشگران بسیاری را از سرتاسر دنیا جذب خود مینماید.

جشنواره های پرتغال

5- گردشگری پزشکی (درمانی)

گردشگر درمانی هم همیشه وجود داشته، ولی تا قبل از قرن هجدهم اهمیت چندانی برای آن قائل نبودند. در انگلستان این بخش به شهرهای دارای چشمه‌های آب گرم اختصاص داشت و عموماً مناطقی که آب‌های معدنی داشتند برای درمان امراض مختلف از بیماری‌های روده‌ای گرفته تا کبدی و برونشیت مورد توجه قرار می‌گرفتند.

امروزه برخی کشورهای پیشرفته در زمینه بهداشت و درمان، اقدام به توسعه شهرک‌های گردشگری درمانی در کشورهای خود نموده‌اند تا بیمارانی که نیاز به عمل‌های جراحی دارند و هزینه این اقدامات در آن کشورها بسیار بالا بوده یا تحت بیمه‌های درمانی قرار ندارند، تصمیم به درمان خود در کشورهای میزبان گردشگران درمانی نمایند که این کشورها به دلیل حضور بلندمدت بیماران در مراکز درمانی به علت طولانی شدن مدت بهبودی، درآمد قابل توجهی از این طریق کسب می‌کنند. کشور کره جنوبی، با جذب ۱۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۳ (میلادی) از این طریق، در جهان، رکورددار است.

گردشگری پزشکی

6- گردشگری غذا و خوراکی :

گردشگری غذا صنعتی بسیار نوپاست که ادبیات آن به سال ۲۰۰۱ باز می‌گردد، زمانی که عبارت «گردشگری خوراک و پختنی‌ها» در مقاله‌ای توسط اریک ولف مدیر اتحادیه بین‌المللی توریسم غذا معرفی شد. این مقاله که بعدها تبدیل به نخستین کتاب جهان دربارهٔ صنعت گردشگری خوراک و پختنی‌ها شد، مهم‌ترین کتاب در محافل دانشگاهی و تخصصی دنیا بود که اطلاعات مفیدی دربارهٔ این نوع گردشگری را در اختیار دانشجویان و فعالان صنعت توریسم قرار می‌داد. امروزه سفر برای غذا به یکی از انگیزه‌های گردشگری در بسیاری از کشورهای جهان تبدیل شده‌است. این نوع گردشگری به آداب و رسوم و فرهنگ هر کشوری مرتبط است و برای بازدیدکنندگانی که از سایر کشورهای جهان با فرهنگی متفاوت به این کشورها قدم می‌گذارند و آماده تجربهٔ فرهنگ و رسوم و غذاهای آنان هستند، جذابیت دارد. هم‌اکنون گردشگری غذا در دنیا ۲۰۰ میلیارد دلار درآمد دارد.

غذای محلی گیلان

7- گردشگری ماجراجویی :

گردشگری پدیده ایست کهن که از دیر زمان در جوامع انسانی وجود داشته و به طور پیوسته در طول تاریخ، متأثر از شرایط اقتصادی، اجتماعی – فرهنگی و فنی در حال تغییر و تحول بوده است. از دهه های اخیر خصوصاً ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، تقاضا و بازار گردشگری، متأثر از گسترش شتابان شهرنشینی، ارتباطات و تکنولوژی، تغییرات بسیاری کرده است. اساس گردشگری نوین، مبتنی بر فعالیت های تفریحی – ورزشی است که اغلب از آن تحت عنوان گردشگری تفریحی یاد می شود. اشکال نوین گردشگری، تحت تأثیر الگوی جدید مصرف گردشگری، به گردشگری علایق خاص” (SIT) معروف شده قرار دارد. در این قبیل گردشگری ها، گردشگران اغلب به دنبال محرکهای مهیج و کسب تجربه هایی پر از پیچیدگی و هیجان هستند. گردشگری ماجراجویانه، که امروزه رشد و توسعه بسیاری در جهان یافته را می توان یکی از مصادیق آن قلمداد کرد. این نوع از گردشگری، در کنار علاقه مندان خاص و بازار مناسب دارای پتانسیل های مناسبی برای ایجاد اشتغال و درآمد است.

گردشگری ماجراجویی

8- گردشگری زمستانی :

ورزش‌های زمستانی عمدتاً از اختراعات طبقات مرفه بریتانیا هستند که در بدو امر در روستاهای زرمات، والایس و سنت موریتس سوئیس در سال ۱۸۶۴ مطرح و معرفی شده‌اند.

نخستین تور ورزشی زمستانی برای ایام تعطیل یا تعطیلات زمستانی در سال ۱۹۰۳ عازم آولبودن شد که آن هم در سوئیس بود. ورزش سازماندهی شده در بریتانیا پیش از رسیدن به کشورهای دیگر به رونق رسیده بود. واژگان ورزش شاهد این مدعا هستند از جمله: راگبی، فوتبال و بوکس که تماماً ریشه انگلیسی دارند حتی تنیس که یک ورزش اصیل فرانسوی است از سوی بریتانیایی‌ها جنبه رسمی پیدا کرد و قانونمند شد و حتی اولین میزبانی رقابت‌های قهرمانی در قرن نوزدهم را عهده‌دار شد (درویمبلی) ورزش‌های زمستانی پاسخ طبیعی به نیاز کلاس خاصی به تفریح در سردترین فصل سال بود. برخی معتقدند، مناطقی زیادی در ایران مانند لرستان ظرفیت مناسبی برای توسعه گردشگری زمستانی دارند.

گردشگری زمستانی

9- گردشگری مجازی :

گردشگری مجازی، نوع جالبی از گردشگری است که حداکثر دو دهه از پدید آمدن آن نمی‌گذرد. گردشگری مجازی، حضور در سرزمین دیجیتالی وب و مشاهده داده‌های صوتی، متنی و تصویری از دنیای فیزیکی پیرامون ما است. دور دنیا با یک کلیک، آرزویی بود که امروزه از مرحله واقعیت به حقیقتی غیرقابل انکار مبدل شده‌است. با استفاده از تور مجازی کاخ موزه‌ها، اماکن باستانی جهان می‌توان به دنیایی اطلاعات متنی و تصویری از نمادهای تاریخ باستان دست یافت. یکی دیگر از مسائل جهانگردی، راه‌اندازی تورهای مجازی است. این قبیل تورها به کمک تصاویر ویدئویی و عکس‌های سه‌بعدی، چشم‌اندازهای زیبایی را از محل سفر نشان می‌دهند تا تمایل افراد برای انجام این مسافرت افزایش یابد. تور مجازی عبارت است از ترکیبی از تصاویر، نماهای ۳ بعدی، نماهای سراسرنما (۳۶۰ درجه)، ویدئو، صوت و … که یک فضای حقیقی را مدل سازی کرده و به کاربران امکان می‌دهد که در این فضا به صورت مجازی به گشت وگذار بپردازند و از محیط مجازی، اطلاعات مورد نظر خود را کسب کنند.

گردشگری مجازی

10- گردشگری انبوه (گروهی) :

پدر گردشگری گروهی نوین، توماس کوک بود که در ۵ ژوئیه ۱۸۴۱ اولین تور بزرگ گروهی را سازماندهی کرد. او یک سفر گروهی ۵۷ نفری با هزینهٔ هر نفر یک شیلینگ را برای کارکنان راه آهن ترتیب داد که از لیچستر به لاگ بورو به مسافت ۱۱ مایل را طی نمودند. چیزی نگذشت که عدهٔ زیادی به تقلید از وی روی آوردند (مثل انجمن گردشگری پلی تکنیک، دین وداوسون و غیره) و در نتیجه این ضعف به سرعت در بریتانیا رشد کرد. در عصر ویکتوریا رشد اصلی در میان طبقهٔ متوسط جامعه بود که در مشاغل خود از مرخصی برخوردار شده بودند و می‌توانستند به سفرهای تفریحی بروند و حتی مدتی در سفر اقامت هم داشته باشند. اقامتگاه آنان نیز توسط سازمان‌های کارفرما تحت عنوان «مسکن اداری» تأمین می‌شد.

گردشگری گروهی

11- گردشگری علمی :

افراد در سنین و مقاطع مختلف تحصیلی، جهت کسب علم و دانش و افزایش دانش و معلومات خود، جهت ادامه تحصیل و یا یادگیری زبانهای مختلف، نیاز به سفر داشته و گاها از کشور مقصد، بورسیه تحصیلی نیز دریافت میکنند. اما عکس این مطلب نیز وجود دارد، که اساتید و معلمان، جهت آموزش به دانش آموزان و دانشجویان به شهرهای مختلف و یا اقصی نقاط دنیا سفر کرده و  در آن محل به تدریس میپردازند. شرکت در المپیاد، مسابقات و همایشهای علمی داخلی و بین المللی نیز، جزء گردشگری علمی محسوب میگردد.

گردشگری علمی

12- گردشگری صنعتی :

گونه ای از گردشگری است که در آن، مقصد مورد نظر شامل مکان‌های صنعتی می‌باشد. گردشگری صنعتی مفهوم جدیدی نمی‌باشد و پیشینه آن به تورهای شراب در فرانسه، بازدید از پنیر سازان در هلند، تورهای مجلسی جک دنیلز در ایالات متحده بازمی‌گردد و امروزه نیز متقاضیان بسیاری در حوزه‌های بازدید از سایت‌های میراث صنعتی و صنایع مدرن، دارا می‌باشد.

گردشگری صنعتی

13- گردشگری مذهبی :

به آن نوع گردشگری اطلاق می‌شود که مردم به صورت انفرادی یا جمعی و به منظور زیارت، تبلیغ مذهبی یا حتی گذران اوقات فراغت به اماکن و مناطق مذهبی سفر می‌کنند. بزرگترین شکل گردشگری مذهبی جمعی، مراسم حج در عربستان سعودی است که به صورت سالانه برگزار می‌شود. در آمریکای شمالی، گردشگری مذهبی حدود ۱۰ میلیارد دلار از صنعت گردشگری را شامل می‌شود.
از مشهورترین شهرهایی که مقصد گردشگران مذهبی است می‌توان به مکه، مدینه، کربلا، اورشلیم و بنارس اشاره کرد. سازمان جهانی گردشگری تعداد گردشگران مذهبی در سرتاسر جهان را حدود ۳۰۰ میلیون نفر در سال تخمین می‌زند.

گردشگری مذهبی

در ایران نیز، اماکن مذهبی زیادی  در شهرهای مختف از جمله مشهد مقدس، قم، جمکران، و امامزاده های بسیاری در اقصی نقاط ایران وجود دارد که به جز مردم ایران، مسلمانان بسیاری از سرتاسر دنیا برای زیارت به این اماکن سفر میکنند.

14- گردشگری ورزشی :

این نوع گردشگری نیز، به منظور انجام ورزشهای خاص یا شرکت در مسابقات جهانی  مانند جام جهانی، المپیک و … میباشد.

گردشگری ورزشی

15- گردشگری تجاری :

سفر بمنظور تجارت، خرید و فروش کالا یا خدمات و یا سرمایه گذاری بر روی پروژه های مختلف تجاری، شرکت در نمایشگاههای بین المللی تجاری و یا بازدید از آنها و شرکت در همایشهای تجاری بین المللی نیز شامل گردشگری تجاری میباشد.

گردشگری تجاری

16- گردشگری سیاسی :

این نوع گردشگری، مختص رهبران، وزرا، سفیران، دیپلماتها و سران دولتها میباشد که جهت اجلاس و همایشهای جهانی و یا نشستها و تنظیم قراردادهای سیاسی با دولتهای دیگر انجام میشود.

گردشگری سیاسی

17- گردشگری جنسی :

این نوع سفر با اهداف جنسی مثلاً با قصد برقراری رابطه جنسی به خصوص با زنان روسپی انجام می‌شود.