شیوه اصفهانی – اصفهان – ایران

قدمت تاریخی شیوه اصفهانی

این شیوه همانطور که از نام آن پیداست، از شهر اصفهان شروع می‌شود و مورد توجه قرار می‌گیرد. اصفهان به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی، سابقه دیرین تاریخی دارد که بنابر نظریاتی سابقه و قدمت آن به قبل از دوره اسلامی می‌رسد. احتمالا این شهر زمانی اقامتگاه شاهان هخامنشی بوده است. این شیوه کمی پیش از روی کار آمدن صفویان از زمان قره قویونلوها آغاز شده و در پایان روزگار محمد شاه قاجار، دوره نخست آن به پایان می‌رسد. دوره دوم آن، زمان انحطاط این شیوه است، که در واقع از زمان افشاریان آغاز شد و در زمان زندیان دنبال شد. ولی پسرفت کامل آن از محمد شاه آغاز شد.

نمونه‌هایی از سبک‌های خراسانی، رازی و آذری در این شهر وجود دارد که بهترین نمونه آن مسجد جامع اصفهان یا مسجد عتیق است. این شهر بعد از قتل عام تیمور و خرابی‌های آن از رونق افتاد لکن در ابتدای قرن یازدهم هجری شاه عباس صفوی این شهر را به پایتختی برگزید.

شیوه اصفهانی

آغاز شیوه اصفهانی در عصر صفوی

در ابتدای حکومت صفوی، شیوه آذری از دوران تیموری دنبال می‌شد. لکن پادشاهان صفوی که با کشورهای اروپایی و کشورهایی که در همسایگی و نزدیک ایران بودند مانند هند و ترکیه کنونی که به نام کشور عثمانی خوانده می‌شود، ارتباطی داشتند، تجمل و زیباپرستی و جلال و شکوه را به ویژه از عثمانیان در بناهای ایرانی به کار بردند، بدون آنکه تقلیدی صرف از هندی‌ها و عثمانیان داشته باشند. به همین جهت، بر تزیینات بناها از هر لحاظ افزودند.

با ظهور شاه عباس اول، عصر زرین معماری صفوی آغاز شد و به علت علاقه وافر او به هنر و غرور و بلند پروازی‌هایی که داشت و با کمک ثروتی که فراهم کرده بود، دوران تازه‌ای را در معماری ایران آغاز کرد. این دوره از معماری گرچه درخشانترین عصر معماری نبود ولی عصر اعتلای آخرین نمایش معماری اسلامی ایران است. بعد از آن، معماری ایران هرگز شکوفا نشد و حتی به فراموشی سپرده شد.

شیوه اصفهانی

نیارش در شیوه اصفهانی

در این شیوه همه گونه‌های تاق‌ها و گنبدها بکار برده شد. گنبدهای گسسته میان تهی در بیشتر ساختمان‌های این شیوه به زیبایی دیده می‌شوند. در این شیوه برخی ساختمایه‌ها را نخست دگرگون کرده و سپس بکار می‌برند که این روش، کیفیت ساختمان را پایین می‌آورد و به فن ساختمان نیز آسیب میزند. در شیوه اصفهانی از همه آمودهای شیوه پیشین بهرگیری شد. البته بیشتر از کاشی هفت رنگ بجای کاشی تراش (معرق) بهره گیری شد.

مدرسه چهار باغ

آیا از خصوصیات شیوه اصفهانی اطلاع دارید؟؟

خصوصیات شیوه اصفهانی عبارتند از: سادگی پلان‌ها و طرح‌ها: که خیلی ساده می‌شوند و اغلب چهارگوش هستند و یا کلا شکل هندسی شکسته چند ضلعی دارند. ولی آنچه به طور مثال در شیوه آذری فرورفتگی و برجستگی در تعداد زیادی از بناها از جمله مدرسه غیاثیه خرگرد می‌بینیم، در اینجا مشاهده نمی‌کنیم. محدودیت زمانی و کمبود متخصص خود محدودیت‌هایی در این شیوه داشته است. در آمودها نیز از کاشی‌های خشت بزرگ هفت رنگ به جای کاشی معرق استفاده می‌شده مثلا در مسجد امام (مسجد شاه) سردر آن با کاشی تراش است که اوج کاشیکاری است ولی داخل آن به دلیل طولانی شدن کار از کاشی خشت استفاده کرده‌اند. کاری که مربوط به این شیوه بوده و به فن معماری ما صدمه زده است.

بهترین و عالیترین مجموعه شیوه اصفهانی در میدان نقش جهان قرار دارند. در این میدان، مسجد امام، مسجد شیخ لطف الله و عمارت عالی قاپو و سردر و بازار قیصریه قرار دارند، هر کدام از این بناها، خود شامل مجموعه‌هایی در اطراف خود هستند که در عهد صفوی کاربردی مستمر داشته‌اند. کاخ عالی قاپو و ملحقات آن شامل ساختمان توحیدخانه و کاخ چهل ستون و… مجموعه‌ای است بسیار دیدنی که تماما سبک و شیوه اصفهانی دارد.

شیوه اصفهانی

شیوه اصفهانی – شگفتی در مسجد امام

مسجد امام دارای جلوخان و ایوان بسیار زیبا که اطراف ایوان پیچ تزینی است. در زیر ایوان ورودی جلوخان، مقرنس کاری ماهرانه و هنرمندانه‌ای کار شده که نظیرش کمتر دیده شده است. دو مناره فوق العاده جالب و متناسب در سر در ایوان ورودی است و دو مناره دیگر در اطراف ایوان جنوبی است که منتهی به یک گنبدخانه یا مقصوره‌ای کاملا زیبا می‌شود که در بالای آن گنبد دو پوسته فیروزه‌ای رنگ با نقوش اسلیمی آراسته شده است.

مسجد چهار ایوانی و حوض بزرگ مربع مستطیل در وسط دارد. اطراف سه ایوان شمالی و شرقی و غربی، شبستان‌هایی که تماما از سقف تا بدنه دیوارها از کاشی مزین شده قرار گرفته است نقوش این کاشی‌ها گل و بوته‌های سنتی است.

شیوه اصفهانی

شیوه اصفهانی علل تفاوت در مسجد شیخ لطف الله

مسجد شیخ لطف الله به وسیله معمار بزرگ استاد محمد رضا اصفهانی در بین سال‌های 1028-1012 هجری ساخته شد. این مسجد در ضلع شرقی میدان نقش جهان و درست مقابل عالی قاپو قرار دارد. گنبد زیبای دو پوسته آن که رنگ کرم دارد، با اسلیمی‌های جالب تزیین شده است. جلوخان و سردر ورودی با کاشی تزیین شده، ورودی مسجد چند پله از کف خیابان بلندتر است. مسجد فاقد حیاط  است و می‌گویند مخصوص بانوان حرم پادشاهان صفوی بوده.

زیر گنبد مقصوره آن یک پارچه کاشی کاری است و اطراف ایوان و محراب پیچ تزیینی به رنگ فیروزه‌ای قرار گرفته. آهیانه مسجد مانند کاسه‌ای واژگون است و نقش آن شبیه فرش مقبره صفی الدین اردبیلی است که به همین نام معروف است. (این فرش اکنون در موزه بریتانیا است) محراب با کاشی معرق بسیار نفیس تزیین شده است. زیر زمین آن با تاق‌های چهار بخش و هشت بخش پوشیده شده و بلندای آسمانه آن کوتاه است. کتیبه بسیار زیبای آن در زیر گنبد کار خوشنویس بزرگ زمان علیرضا عباسی است.

شیوه اصفهانی

ورودی کاخ های صفوی تنها در شیوه اصفهانی

پادشاهان صفوی به ویژه شاه عباس تعدادی کاخ در شهر اصفهان و شهرهای شمالی ایران مانند بهشهر و ساری ساختند که خوشبختانه اکثر آن‌ها هنوز باقی است. یکی از این کاخ‌ها عالی قاپو در غرب میدان نقش جهان است. قسمت جلو آمده این کاخ دو طبقه و در قسمت پشت شش طبقه است. در اشکوب سوم بزرگترین اتاق، ویژه‌ی بر تخت نشستن شاه عباس بوده است.

اشکوب ششم، برای پذیرایی رسمی پادشاه و جایگاه نوازندگان در نظر گرفته شده بود. بزرگترین تالار این ساختمان، در این اشکوب است. همین تالار است که نزد مردم (اتاق موسیقی) نام گرفته است. این کاخ به قسمت‌های دیگر از جمله کاخ چهل ستون راه داشته و در واقع ورودی مجموعه بناهای صفوی که در پشت کاخ عالی قاپو قرار داشتند، بود.

شیوه اصفهانی

شیوه اصفهانی – تشریفات کاخ چهل ستون

این کاخ در وسط باغی که مربوط به مجموعه کاخ شاهی است و امروزه به نام باغ چهل ستون معروف است، قرار دارد، ساختمان بنا یک بار دچار آتش سوزی شد ولی شاه سلطان حسین مجددا آن را تعمیر و نوسازی کرده است. این کاخ به طرف مشرق ساخته شده و در جلوی آن ایوانی سرپوشیده قرار گرفته که سقف آن بر روی 18 ستون از چوب یک پارچه استوار است. ستون‌ها دارای پایه سنگی به شکل شیر هستند. چون تصویر ستون‌ها به داخل حوض بزرگ مربع مستطیل که در مقابل ایوان قرار دارد منعکس می‌شود شکل چهل ستون دارد، لذا این کاخ به نام چهل ستون معروف شده است.

تزیینات دیوارها با نقاشی‌های زمان صفوی تزیین شده که بسیاری از آن‌ها به مرور زمان تخریب شده است. در پشت ایوان تالار بزرگی است که دیوارهای اطراف آن شامل چندین صحنه نقاشی از جنگ‌های پادشاهان صفوی و همچنین نادرشاه است. این تالار مهمترین قسمت عمارت چهل ستون است. در این مکان پادشاهان صفوی بر تخت سلطنت جلوس می‌کردند و سفیران و میهمانان خارجی را به حضور می‌پذیرفتند.

شیوه اصفهانی

شیوه اصفهانی و ساخت مدرسه مادر شاه

مدرسه چهارباغ که در خیابان چهار باغ قرار دارد، توسط مادر شاه سلطان حسین ساخته شد. گنید و مناره‌های آن یکی از شاهکارهای معماری ایران است. مدرسه چهار ایوانی بوده و در اطراف حجره‌هایی برای طلاب قرار دارد. در کنار این مدرسه بازارچه‌ای به نام بازارچه بلند قرار دارد که یک بازار سنتی صفوی است، کاروانسرای مادرشاه در کنار این مسجد تبدیل به هتل عباسی شده است.

شیوه اصفهانی

کاخ هشت بهشت و شیوه اصفهانی

کاخ هشت بهشت یکی از کاخ‌های سلاطین صفوی است که در اوایل قرن یازدهم هجری قمری در زمان پادشاهی شاه سلیمان صفوی بنا شده است. این کاخ در شمال بازارچه بلند واقع شده است. در آن به طرف چهار باغ روبه روی خیابان شیخ بهایی باز می‌شود. پیش از این نیز گفته شد که در معماری کاخ‌ها و کوشک‌ها، معماران تلاش داشتند تنوع پید آورند و طرح آن را پاجفت یا ناقرینه کار می‌کردند. مانند کوشک چهل ستون قزوین و دیگر کاخ‌ها در این کوشک نیز اتاق‌های گوناگون دیده می‌شود.

عمارت کاخ هشت گوشی است که چهار ضلع آن بزرگ و چهار ضلع دیگرش کوچکتر است و از دو طبقه تشکیل شده است. طبقه اول دو متر از کف زمین بلندتر است. دو پلکان مرکب از ده پایه در دو سوی شرق و غرب آن قرار دارد. از این پله‌ها وارد تالار بزرگ هشت گوش به نام هشتی می‌شوند که وسط آن حوض هشت گوشی ساخته شده است. چهار ضلع بزرگ این تالار باز بوده و به ایوان‌های اطراف راه داشته است و در چهار ضلع کوچک هشت گوش در هر طرف، دو اتاق چهار گوش است. اتاق‌های گرداگرد آن هیچکدام مانند هم نیستند. طرح اشکوب همکف نیز با اشکوب بالا متفاوت است.

شیوه اصفهانی

شیوه اصفهانی – مدرسه خان شیراز

مدرسه خان شیراز را استاد حسین شماعی شیرازی در سال 1024 ساخته است. در گرداگرد میانسرا حجره‌هایی است که همگی دارای یک ایوانچه هستند. در اشکوب بالا فضای باز پشت رواق‌ها، برای بحث دیده می‌شود. مدرس بزرگ ملاصدرا روی سر در مدرسه ساخته شده بود. یکی از ویژگی‌های طرح مدرسه، این است که شمار برخی اندام‌های آن بر پایه اعداد مقدس بوده است. شماره حجره‌های آن 92 تا است که به دلیل حروف جمل، نام مبارک پیامبر اسلام در می‌آید.

پنج مدرس و دوازده راهرو داشته برابر پنج تن و دوازده امام. راهرو هم فضایی است که انسان را به سویی هدایت می‌کند. دو اتاق و اتاق‌های درس خارج آن روی هم 14 تا بوده، با افزودن شماری از این اندام‌ها بر هم عدد 110 بدست می‌آید. افزون بر آن چهار اتاق دیگر هم هست، یعنی اتاق گاه شناسی، اتاق خادم، اتاق چراغدار و اتاق موذن که روی هم 114 بدست می‌آید، که تعداد سوره‌های قرآن است. بدین گونه از این ساختمان، هم کارکرد خود را می‌گرفتند و هم این چنین باورهای خود را نشان می‌داده‌اند.

شیوه اصفهانی

مقاصد گردشگری

خدمات ویزا

تور طبیعت گردی کودک

تورهای طبیعت گردی

کویر مصر

کویر مصر

کویر مرنجاب

تور کویر مرنجاب
اشتراک این مطلب