آپادانا – شوش – خوزستان

شوش شهری با تاریخی شگرف – آپادانا

این شهر از شهرهای باستانی است که در گذشته مرکز تمدن ایلامی‌ها بود. شوش که در 150 کیلومتری شرق رود دجله در استان خوزستان قرار دارد را می‌توان موزه حکومت‌های گوناگون دانست زیرا در آن از سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان و حتی دوره اسلامی آثار زیادی بر جای مانده است. شوش از اندک شهرهایی است که بالغ بر 3000 سال پایتخت حکومت‌ها بود. این شهر در گذشته آن چنان آباد بوده که تاریخ نویسان زیادی در نوشته‌های خود از آن یاد کردند. تنها با حمله‌های مغول بود که صدمات بسیاری به این شهر وارد شد و امکانات شهری آن از بین رفت.

شاید برای شما جالب باشد که بدانید در شوش و سراسر ایران زمین در آن زمان حوزه فعالیت زن به خانه محدود نبود و زن مانند مرد اسناد را امضاء می‌کرد، به داد و ستد می‌پرداخت، ارث می‌برد و برای اموال خود وصیت نامه می‌نوشت.

شوش

چگونگی دستور ساخت آپادانا

داریوش هخامنشی پس از آن که بر شورشیان مخالف سلطنت پیروز شد و آرامش را دوباره به کشور بازگرداند با توجه به قلمرو وسیع هخامنشی که از نیل تا سند بود، تصمیم گرفت، شوش کهن را که تقریبا در مرکز امپراطوری واقع شده بود، به پایتختی انتخاب کند. بی‌شک در این انتخاب شکوه و عظمت دیرینه شوش پایتخت فرمانروایان ایلامی مورد نظر بوده است، از سوی دیگر چون پاسارگاد پایتخت کوروش و کمبوجیه بود او نخواسته آن را مرکز فرمانروایی خود سازد و از این رو شوش را به پایتختی خود برگزید.

داریوش فرمان داد تا کاخی باشکوه آن چنان که در خور فرمانروایی وی باشد. در شوش برپا دارند، لذا معماران با توجه به جمیع مسائل، تپه آپادانا را به این منظور انتخاب کردند، کاخ اصلی داریوش بر روی این تپه بنا شد و اقامتگاه درباریان و تاسیسات دولتی بر روی دو تپه ارک و شهرشاهی ایجاد شد.

آپادانا

شکوه کاخ آپادانا

آپادانا کاخی است مرتفع و پهناور که از بخش‌های مختلفی تشکیل یافته است. این واحدها شامل تالار، حرمسرا، دروازه، کاخ پذیرایی و دیگر بخش‌ها است. در آغاز معماران زمان هخامنشی گرداگرد تپه را دیواری قطور با ارتفاعی حدود بیست متر و قطری به همین اندازه برپا داشتند و پشت آن را با خاک پر کردند. بر روی این تختگاه ابتدا پی بناها کنده شد. سپس دیوارها برپا گردید و ستون‌ها در جای خود استوار گشت.

آپادانا

ساخت آپادانا و کتیبه ی داریوش

درباره ساخت آپادانای شوش کتیبه‌ای از داریوش بر جای مانده است که خود گویای بسیاری از مسائل معماری این بنای بزرگ و باشکوه است. داریوش در این کتیبه چنین نوشته است:(( این کاخ را من ساختم – زیور آن از راه دور آورده شد. زمین کنده شد تا این که به خاک سفت رسیدم و خندقی درست شد. سپس قلوه سنگ و شفته در آن انباشته شد در طرفی به بلندی 40 ارش و سوی دیگری تا حدود 20 ارش. روی آن شفته کاخ بنا گردید.

کند و کوب و انباشتن و خشت‌هایی که در قالب زده شده کار مردم بابل بوده، الوار کاج از کوهی آورده شده که آن را لبنان گویند. مردم آشور آن را به بابل و مردم کارکه و یونانیان آن را از بابل به شوش آوردند. چوب یکا از گاندهارا و کرمانا آورده شد. زر از سارد و بلخ آمد و در این جا بر روی آن کار شد. سنگ لاجورد گران قیمت و عقیق شنگرفی را از سغد آوردند و فیروزه را از خوارزم. سیم و آبنوس از مصر آمد.

آپادانا

کتیبه داریوش

تزیینی که دیوارها با آن زیور یافته از یونان، عاج از اتیوپی و از هند و از رخج آورده شد، ولی در این جا روی آن‌ها کار شده سنگ‌هایی که در این جا به صورت ستون درآمده سنگ آن را از شهری در ایلام به نام  آبی رادو آوردند. سنگ بران و سنگ تراشان که آن‌ها را ساختند از مردم سارد و یونان بودند و آن‌هایی که طلاها را به کار گرفتند مادی و مصری بودند. منبت کاران ساردی و مصری بودند. آنان که از عاج، خاتم می‌ساختند، بابلی و یونانی بودند. آن‌ها که به تزیین دیوار پرداختند مادی و مصری بودند. به یاری اهورامزدا کاخی باشکوه در شوش بنا نهادم. اهورامزدا مرا و پدرم و کشورم را از هر آسیبی نگه دارد.))

آپادانا

ساختار ساختمانی پاسارگاد

متن کتیبه آن چنان گویا و قابل توجه است که همانند قرارداد پیمان کار ساختمانی است. احتمالا این نوشته یک راهنما در فنون ساختمانی مانند بناهای تخت جمشید و سایر اماکن هخامنشی به شمار می‌رفته. چند نکته اساسی و مهم در این کتیبه نهفته است: 1- چون در طرح بنا ساخت دیوارهای بلند در نظر بوده، لذا زمین را تا خاک بکر حفر کرده تا ساختمان مستحکمی داشته باشد. 2- چون تپه طبیعی است، در نتیجه پی سازی بستگی به فراز و نشیب تپه داشته است. 3- چون ستون‌هایی با اندازه و وزن زیاد در بنا طرح ریزی شده بود پی سازی می‌باید از استحکام کافی برخوردار باشد. به همین دلیل محل‌هایی که لازم بود با سنگ و شن پر کرده و کوفته‌اند، سپس دیوارها و ستو‌ها را برپا داشته‌اند. نتایج کاوش‌ها، روش‌های مورد بحث در کتیبه را تایید می‌کند.

آپادانا

تزیینات کاخ آپادانا

دیوارهای کاخ عموما از خشت و گل ساخته شده که مصالح مناسبی برای دشت خوزستان است. روی دیوارها را با گچ و یا نقاشی دیواری تزیین کرده بودند. البته دیوارهای ایوان سمت حیاط مرکزی با آجر لعاب دار پوشانیده شده بود. که بر روی آن نقوش مختلف از جمله ردیف سربازان جاویدان، نقش شیر، جانوران افسانه‌ای همچون گاو یا شیر بالدار، نقش فروهر، کتیبه‌هایی به خط میخی و غیره تزیین شده بود. علاوه بر این نقوش گل نیلوفر آبی (لوتوس) در همه جای این تزیینات جایگاه ویژه‌ای دارد. در طرفین پله‌های کاخ نیز ردیف سربازان جاویدان مشاهده می‌شود.

بخشی از آپادانا در زمان اردشیر اول دچار آتش سوزی شد و پس از آن قابل سکونت نبود. در زمان داریوش دوم اقدامی درباره این کاخ صورت نگرفت، ولی در زمان اردشیر دوم بازسازی شد.

آپادانا

کاخ شائور در همسایگی کاخ آپادانا

در سمت غربی رودخانه شائور در سال‌های اخیر کاخی کشف شد که به سبب هم جواری با این رودخانه امروزه به همین نام مشهور است. تالار ستون دار دارای 64 ستون در 8 ردیف 8 تایی است. در سمت شمالی ایوانی است که دو ردیف ستون 5 تایی دارد. پایه ستون‌ها از سنگ بوده و دیوارها هم چون آپادانا از خشت است. در این جا دیوارها با رنگ‌های گوناکون نقاشی و رنگ آمیزی شده‌اند و در برخی از اتاق‌ها نشانه‌های گچ کاری نیز دیده می‌شود.

در کاخ مزبور تعدادی نقش برجسته و آجرهای لعابدار یافت شده که حاکی از کاربرد و استفاده آن‌ها در تزیینات کاخ است. نقش برجسته‌ها با نقوش برجسته سنگی تخت جمشید قابل مقایسه هستند. پایه ستون‌های کاخ سنگی است. امابه احتمال فراوان ستون‌ها چوبی بوده و روی آن را با گچ پوشانیده، و نقاشی کرده‌اند و بر روی چندتا از پایه ستون‌ها کتیبه‌هایی که به سه خط ایلامی، بابلی و فارسی باستان است، وجود دارد.

آپادانا

ارگ و شهر شاهی آپادانا

به طوری که اشاره شد داریوش کاخ آپادانا را بر روی یک تپه بنا کرد. ولی تاسیسات درباری و مساکن درباریان را بر روی دو تپه دیگر بنیاد نهاد. بر همین اساس دیواری عظیم بر گرداگرد شهر (تپه‌های سه گانه) ساختند که در فواصل معین در آن‌ها برج‌هایی نیز تعبیه شده بود. در نقاط مختلف درهای ورودی و خروجی چندی نیز کار گذاشته شده بود.

درب اصلی در ضلع شرقی و در بخش تپه شهر شاهی ایجاد شده بود. که دارای اتاق‌های چندی در اطراف دروازه بوده است. از آثار شهر شاهی دو کاخ کوچک که یکی روبه روی آپادانا و به نام (هدیش) و دیگری (دژ) که در جنوب تپه قرار دارد مورد بررسی و کاوش قرار گرفته‌اند.

آپادانا

معبد آپادانا در شوش

در چهار کیلومتری شمال شرق شوش بنای کوچکی از دوره هخامنشی کاوش و بررسی شد که آن را معبد آپادانا نامیده‌اند. این ساختمان بنایی است حدود 30 متر عرض و 45 متر طول و از نقشه‌ای بسیار زیبا برخوردار است.

در جلو یک تالار ستون دار با چهار ستون و در پشت آن تالار دیگری برای اجرای مراسم وجود دارد، در اطراف این تالار اتاق‌ها و راهروهایی نیز ساخته شده است. این بنا احتمالا در زمان اردشیر دوم ساخته شده باشد. آندره گدار معتقد است که این فضا محل اصلی آتش است که دیوار آن را از هرگونه پلیدی یا بی‌حرمتی حفظ می‌کرده است. جلوخان سرپوشیده ستون دار آن که در جلو بنا واقع شده با دو محراب محل نیایش و تکریم آتشکده بود و واعظین در بالای پلکان می‌ایستادند و حضار در حیاط جمع می‌شده‌اند.

از شوش دوره هخامنشی امروزه چیزی جز ویرانه‌ای باقی نمانده است که بارها مصالح و اشیاء آن به غارت و یغما رفته است. به هر حال آن چه از معماری باعظمت و شکوهمند کاخ‌های شوش باقی مانده نشانه نبوغ و ابداع هنرمند ایرانی است که در زایش هنر و معماری ایرانی در این دوره زمانی سهمی ارزنده داشته است.

آپادانا

مقاصد گردشگری

خدمات ویزا

تور طبیعت گردی کودک

تورهای طبیعت گردی

کویر مصر

کویر مصر

کویر مرنجاب

تور کویر مرنجاب
اشتراک این مطلب